Malownicze i ciekawe miejsca w gminie Cmolas. Co warto zobaczyć w każdej miejscowości? [ZDJĘCIA]

Duża lasowiacka wieś, rozciągnięta na osi wschód-zachód Płaskowyżu Kolbuszowskiego. Jest to stara osada istniejąca już w XV w., pierwotnie nazywana Ciemnolas. Jan Długosz w kronikach odnotował: „Cmolas – wieś” nowo lokowana na surowym korzeniu, w posiadłości dziedzicznej Jana Tarnowskiego, w której jest kościół pw. św. Stanisława. W 1462 r. Jan i Bernard Mieleccy ufundowali we wsi nowy drewniany kościół, a w 1472 r. powstała tu parafia. Mieleccy byli właścicielami klucza dóbr cmolaskich do 1616 r., kiedy to córka Hieronima – Anna z Mieleckich Ratowska, sukcesorka jego włości, sprzedała je Stanisławowi Lubomirskiemu herbu Szreniawa. Lubomirscy z przerwami byli obecni na ziemi cmolaskiej do 1791 r. Następnie Cmolas przeszedł na własność Tyszkiewiczów.

W pierwszej połowie XIX w. Cmolas znalazł się w rękach Katarzyny Horodyńskiej. W dwudziestoleciu międzywojennym Cmolas był w strukturze powiatu kolbuszowskiego, a od 1921 r. został włączony do województwa lwowskiego i pozostawał w nim do 1939 r. Wybuch II wojny światowej i przeszło pięcioletnia okupacja terenu włączonego do Generalnej Guberni to bardzo trudny okres w historii Cmolasu, pełen dramatycznych zdarzeń i powszechnego ubóstwa. Po zakończeniu wojny, na skutek ustaleń jałtańskich, Polska znalazła się w strefie wpływów Rosji sowieckiej, która narzuciła nowy – „socjalistyczny ustrój” oparty na dominującej państwowej własności przemysłu.
Mieszkańcy Cmolasu utrzymywali się głównie z pracy rolniczej. Dopiero lata 1978–1990 przyniosły zauważalną poprawę stanu wsi poprzez wybudowanie nowej szkoły podstawowej, przedszkola, siedziby urzędu gminy, urzędu pocztowego, ośrodka zdrowia, sieci wodociągowej i gazowej.

Historia Cmolasu związana jest nieodłącznie z miejscem sprawowania kultu religijnego tj. Sanktuarium Przemienienia Pańskiego. Parafia – fundacji rycerskiej powstała w 1472 roku jako filia parafii mieleckiej. Ponad 100 lat później, 13 letni Wojciech Borowiusz doznał objawienia Jezusa Chrystusa w gronie apostołów. Przed swoją śmiercią już jako kanonik i proboszcz Kolegiaty Św. Floriana na Kleparzu, Wojciech Borowiusz powołał dobroczynną fundację szpitala dla ubogich i kościółka szpitalnego w Cmolasie. Zostały one zbudowane a kościół konsekrowany w 1674r. Początek Sanktuarium wiązany jest z ustanowieniem w 1772 roku obrazami łaskami słynącymi przywileju odpustów w dniu 6 sierpnia. Od drugiej połowy XV wieku funkcjonował w Cmolasie kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa fundacji Jana i Bernarda Mieleckich. Kilkakrotnie płonął i był odbudowany. Pełnił funkcje kościoła parafialnego do 1961 roku kiedy ukończono budowę nowego – murowanego kościoła pw. Przemienienia Pańskiego zlokalizowanego blisko kościółka szpitalnego. 

Na przyległym terenie powstał także plac odpustowy, jeden z największych w Polsce ołtarzy polowych i nowa plebania. Współczesnym niejako dopełnieniem zmian było przeniesienie drewnianego kościoła pw. św. Stanisława i Wojciecha do pobliskich Porąb Dymarskich i przeniesienie kościółka szpitalnego na miejsce poprzedniego parafialnego. Niewiele społeczności parafialnych w Polsce zdobyło się na takie spektakularne zmiany w architekturze sakralnej a jak one służą współcześnie wiernym i odwiedzającym można się przekonać przyjeżdżając do tego miejsca.

W Cmolasie znajdują się wszystkie instytucje niezbędne do prawidłowego funkcjonowania życia społecznego: Szkoła Podstawowa im. Prof. J. czekanowskiego, Ośrodek Wypoczynku i Rekreacji z krytą pływalnią, nowocześną halą widowiskowo - sportową, kortami tesinowymi i pozostałym zapleczeniem, Samorządowy Ośrodek Kultury, Ośrodek Zdrowia, Poczta, Bank, Gminna Biblioteka Publiczna, Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Cmolas, Urząd Gminy i Zakład Usług Komunalnych. Prężnie działa koło gospodyń wiejskich oraz klub sportowy TEMPO Cmolas.

Hadykówka położona jest na osi północ-południe wzdłuż drogi krajowej nr 9, co jest dodatkowym atutem lokalizacji mieszkalnictwa i działalności gospodarczej. W części wschodniej miejscowości zlokalizowany jest kościół filialny parafii Cmolas pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy. 

Społeczność ma do dyspozycji szkołę podstawową, wielofunkcyjny budynek wiejski, w którym jest remiza OSP, świetlica – miejsce spotkań Koła Gospodyń Wiejskich oraz społeczności lokalnej. Przy budynku zlokalizowany jest plac zabaw i stadion piłkarski Klubu Sportowego „Ceramika”.

Dynamiczny rozwój miejscowości zaczął się w latach 70. XX w., co miało związek z wybudowaniem zakładu produkującego wyroby ceramiczne. Firma bazowała na jednych z najwartościowszych złożach iłów krakowieckich występujących w Hadykówce. Przez 40 lat szeroka gama produktów HADYKÓWKA ceramiki budowlanej cieszyła się uznaniem odbiorców w całej Polsce.

Wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, w gminie Cmolas. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Jagodnik. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie rzeszowskim.

We wsi znajduje się niepubliczne przedszkole "Jagódka", niepubliczna szkoła podstawowa dla klas 1-3 w murowanym ładnie odnowionym dawnym budynku szkoły, z placem zabaw; remiza strażacka OSP. Kościół parafialny znajduje się w sąsiedniej miejscowości - Trzęsówce.

Znaczącym walorem dzisiejszych Ostrów Baranowskich jest piękna przyroda. Dominujący obszarowo kompleks leśny – wzdłuż tzw. Gościńca Baranowskiego – wyróżnia enklawa Puszczy Sandomierskiej, która została objęta ochroną rezerwatową. Rezerwat „Jaźwiana Góra” o powierzchni 3,94 ha, ustanowiony w 1959 r., to naturalny las mieszany z takimi gatunkami, jak: jodła, dąb, świerk i klon. Najokazalszy buk ma ponad 300 lat.

Baranowskie cuda natury zamyka od północy rzeka Smarkata, meandrująca malowniczo i stanowiąca urokliwy ekosystem leśno-łęgowo-łąkowy.
Ostrowy Baranowskie należą do parafii w Trzęsówce, jednakże w 1983 r. staraniem mieszkańców powstała kaplica pw. Matki Boskiej Częstochowskiej i od tej pory góruje majestatycznie nad miejscowością.

Wieś powstała z nadania króla Zygmunta I w 1536 r. Najstarsza wzmianka pochodzi z 1538 r., w której użyta została nazwa Sława Góra. Powtórna lokacja miała miejsce w 1566 r., co odnotowano w akcie dotacyjnym Zygmunta Augusta jako wieś królewska. Aż do I rozbioru Polski Ostrowy Tuszowskie, jako osada królewska, stanowiły swoistą „wyspę” dla osadników z dorzecza Wisły i Sanu, szukających lepszego bytu przed uciskiem pańszczyźnianym we wsiach prywatnych. Parafię erygowano w 1574 r., natomiast pierwszy drewniany kościół konsekrowano około 1630 r. W kościele znajduje się obraz Matki Bożej – Madonny z Puszczy. Znalazł tam miejsce jako dar królewski i od początku był czczony jako łaskami słynący. Tak jest do dnia dzisiejszego, czego dowodem są liczne pielgrzymki do koronowanego w 2012 r. obrazu Matki Boskiej Ostrowskiej – patronki leśników. Współcześnie wizerunek Matki Boskiej umieszczony jest w ołtarzu nowego kościoła, wybudowanego w latach 1900–1902 w stylu neogotyckim.

Obecnie Ostrowy Tuszowskie to trzecia co do liczby mieszkańców miejscowość w gminie Cmolas. Społeczność ma do dyspozycji nowoczesną infrastrukturę społeczną, edukacyjną, sportową i rekreacyjną. Funkcjonuje tu szkoła podstawowa z przylegającym wielofunkcyjnym boiskiem sportowym o nawierzchni tartanowej, siłownią zewnętrzną i placem zabaw. Kompleks dopełnia Filia Gminnej Biblioteki Publicznej, Centrum Edukacji Ekologicznej „Puszcza Sandomierska”, ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza, remiza OSP wraz z zadaszoną podłogą taneczną. Wieś Ostrowy Tuszowskie położona jest równoleżnikowo, a od południa otoczona tzw. Górami Białymi. Ich najwyższy szczyt Złota Góra (ok. 250 m n.p.m.) to wyjątkowe miejsce przyrodnicze i widokowe, udostępnione jako przystanek VII ścieżki przyrodniczej „Po złoto na Górę”. W kierunku północnym rozciąga się atrakcyjny widok na „morze zieleni” Puszczy Sandomierskiej, innej o każdej porze roku.

Największa powierzchniowo wieś w powiecie kolbuszowskim. Jej historia sięga XVI-wiecznych kuźnic Dymarki i Rudy założonych na rzece Przyrwa. Poręby Dymarskie są osadą XVIII-wieczną. Rozwój kuźnic związany był w trzebieżą lasów potrzebnych do produkcji węgla drzewnego. Pierwszymi osadnikami na wylesionych polanach byli drwale, rudnicy, kowale.
Właścicielami terenu byli Mieleccy, Sanguszkowie, Lubomirscy i Tyszkiewiczowie. Schyłek kuźnic nastąpił w połowie XVII w. Współcześnie miejscowość jest niejako odzwierciedleniem zamierzchłego osadnictwa – z osobliwym układem urbanizacyjnym, bowiem składa się z 18 przysiółków – otulonych kompleksami leśnymi.

Do roku 1981 Poręby Dymarskie należały do parafii Cmolas. Dążenia mieszkańców wsi do autonomii parafialnej realizowane były od 1971 r., kiedy powstała kaplica dojazdowa. Następnie powiódł się pomysł przeniesienia z Cmolasu zabytkowego kościoła pw. śś. Stanisława i Wojciecha w 1979 r. Kościół w tej miejscowości jest jedną z najcenniejszych, największych i najpiękniejszych świątyń na terenie południowej Polski. Wzniesiono go w latach 1656–1660 i swym stylem nawiązuje do stylu gotyckiego.

We wsi funkcjonuje szkoła podstawowa z zapleczem sportowym (boiskiem piłkarskim) oraz rekreacyjnym (plac zabaw i siłownia zewnętrzna) oraz Filia Gminnej Biblioteki Publicznej. Wieś posiada remizę strażacką OSP, świetlicę wiejską oraz biesiadne zaplecze plenerowe. Wieś stawia na agroturystykę. Wyjątkowe walory przyrodnicze udostępnione zostały poprzez wybudowanie w 2003 r. ścieżki przyrodniczo-edukacyjnej,,Dymarka” o łącznej długości 25 km, która składa się z trzech pętli: „Pomniki przyrody”, „Płazówka” i „Królewskie Góry”. Teren ten jest doskonały dla osób ceniących spokój, bliski kontakt z przyrodą i aktywny wypoczynek.

Trzęsówka przez wieki była własnością słynnych rodów szlacheckich i magnackich, kolejno: Mieleckich, Lubomirskich, Sanguszków, Kuczkowskich i Piaseckich. W latach 1818–1882 Józef Piasecki zbudował tam klasycystyczny pałac, jeden z najpiękniejszych w ówczesnej Galicji. Ostatnim właścicielem pałacu w XX w. został Jan Gawin Niesiołowski – uczestnik wojny polsko-bolszewickiej (zmarł w niewoli w 1920 r.). Po śmierci męża opiekę nad posiadłością do wybuchu II wojny światowej sprawowała jego żona – Celina Niesiołowska. Podczas wojny Niemcy zburzyli dwór, a fundamenty wysadzili. Perłą dzisiejszej Trzęsówki jest drewniany kościół pw. św. Anny z drugiej połowy XVIII w., z pięknym wystrojem i wyposażeniem. Jako wcześniejsza kaplica dworska stoi na obrzeżach pozostałości po parku podworskim. Tam też zachował się urozmaicony drzewostan w tym m.in. tulipanowiec.
Warto wspomnieć o kaplicy cmentarnej z 1869 r., ufundowanej przez Piaseckich. Wewnątrz znajduje się ołtarz św. Józefa, który przeniesiono z kaplicy zakonnej sióstr Józefitek w Trzęsówce.
Współcześnie miejscowość słynie z dużej aktywności mieszkańców i skuteczności we wspólnym działaniu. We wsi mieści się Dom Strażaka, w którym swoją działalność prowadzi Wiejski Dom Kultury, Filia Gminnej Biblioteki Publicznej oraz jednostka OSP. Nieopodal jest stadion z siedzibą Klubu Sportowego „VIGOR”, plac zabaw oraz miejsce na biesiady w plenerze. W północnej części wsi znajduje się bogata w tradycje Szkoła Podstawowa im. Zygmunta Nowakowskiego z zespołem boisk wielofunkcyjnych.

Pierwsze historyczne wzmianki o niej pochodzą z 1662 r. Do XVIII w. znajdowała się w granicach majątku Mielec, który należał do rodziny Ossolińskich. Do współczesności funkcjonowała jako osada robotników leśnych. W okresie międzywojennym oraz powojennym do lat 70. funkcjonowała tu szkoła. Toporów wpisuje się w powiedzenie: „małe jest piękne”. Niezwykle atrakcyjnie położony (10 km do mieleckiej strefy przemysłowej), otoczony lasami i jednocześnie dobrze skomunikowany, posiadający dobrą infrastrukturę komunalną, jest wygodnym miejscem do życia.
Ponadto posiada świetlicę wiejską z placem na organizowanie różnego rodzaju imprez. W Toporowie urodził się Andrzej Kędzior (1851–1938) – poseł, senator, minister, niezwykle zasłużony dla Polski. Kamień z tablicą upamiętniającą jego dorobek znajduje się przed wejściem do budynku świetlicy.