Sakralne dziedzictwo gminy Kolbuszowa
Grupę zabytków sakralnych na tym terenie miasta i gminy Kolbuszowa tworzy kilka ważnych obiektów. Są wśród nich świątynie rzymskokatolickie, kaplica grobowa, kaplica dworska, dawna synagoga oraz cmentarze.
To miejsca, które często mijamy na co dzień, ale każde z nich ma swoją historię. Czasem sięgającą kilku wieków, czasem naznaczoną pożarem, wojną, przebudowami albo zmianą funkcji.
Kościół Wszystkich Świętych w Kolbuszowej
Najważniejszym zabytkiem sakralnym miasta jest kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych w Kolbuszowej. Jak wskazuje gminny program, pierwszy drewniany kościół mógł powstać już na początku XVI wieku, prawdopodobnie w miejscu, gdzie stoi obecna świątynia i znajdują się zabudowania plebańskie.
Budowę nowego kościoła parafialnego rozpoczęto w 1758 roku z inicjatywy ówczesnego proboszcza, ks. Tomasza Lipińskiego. Prace zakończono 9 lipca 1761 roku. Była to jednonawowa budowla z drewna jodłowego, z dębowymi przyciesiami na fundamentach z cegły i kamieni spojonych zaprawą wapienną. Kościół przykrywał dach gontowy.
Świątynia została konsekrowana w 1766 roku przez biskupa przemyskiego Ignacego Krzyżanowskiego, za zgodą biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka.
Pożar i wielka przebudowa
Jeszcze za życia ks. Tomasza Lipińskiego rozpoczęto wymianę drewnianych ścian kościoła na murowane. Prace te doprowadziły do tego, że już w 1797 roku budynek musiał zostać poddany gruntownej przebudowie.
Kościół przetrwał do 2 października 1852 roku, kiedy częściowo strawił go wielki pożar miasta. Spłonął dach i wnętrze, w tym prezbiterium oraz nawa. Na apel ówczesnego proboszcza, ks. Ludwika Ruczki, przystąpiono do odbudowy.
Prace trwały do kwietnia 1854 roku. Wtedy odtworzono ołtarze, zainstalowano nowe organy oraz wzniesiono nad dachem wieżyczkę dla sygnaturki.
Kolejna duża przebudowa miała miejsce w latach 1929-1935, staraniem ks. Antoniego Dunajeckiego. Projekt przygotował Bronisław Wiktor, architekt lwowski. Poszerzono wtedy nawy boczne, wydłużono prezbiterium, podwyższono wnętrza oraz powiększono kaplice.
Krypta Lubomirskich i Sanguszków
Obecnie kościół Wszystkich Świętych jest budowlą orientowaną, trójnawową, bazylikową, z kaplicami po bokach. Pod świątynią znajduje się niedostępna krypta grobowa Lubomirskich i Sanguszków.
Wnętrze kryje wiele cennych elementów. Cztery ołtarze boczne pochodzą z XVIII wieku i posiadają ornament rokokowy. Na chórze muzycznym znajdują się dwie późnobarokowe rzeźby - św. Piotra i św. Pawła. W nowej dzwonnicy umieszczony jest dzwon z datą 1639 roku.
To jeden z tych obiektów, gdzie historia nie kończy się na murach. Wystarczy spojrzeć na daty, by zrozumieć, że kościół przeżył więcej niż niejeden podręcznik historii.
Kaplica grobowa Tyszkiewiczów
Ważnym obiektem jest także kaplica grobowa Tyszkiewiczów pw. Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej. Wzniesiono ją w 1892 roku.
Kaplica jest budowlą neogotycką, orientowaną, powstałą na rzucie prostokąta. Jej wnętrze tworzy nawa główna z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. W ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej oraz rzeźby świętych pochodzące z XVIII wieku.
W krypcie zachowały się sarkofagi członków rodziny Tyszkiewiczów, m.in. Łucji z Lubomirskich Tyszkiewiczowej, zmarłej w 1811 roku, Felicjana Tyszkiewicza, zmarłego w 1860 roku, oraz Jana Tyszkiewicza, zmarłego w 1862 roku. Poświęcono im epitafia wykonane z czarnego marmuru.
Synagoga przy ulicy Piekarskiej
Szczególne miejsce w sakralnym dziedzictwie Kolbuszowej zajmuje dawna synagoga przy ul. Piekarskiej. Jak wskazuje program, gmina żydowska w Kolbuszowej powstała przed 1736 rokiem. Synagogę wzniesiono w 1739 roku, a obok niej znajdowała się rzeźnia rytualna.
Obecny budynek synagogi pochodzi z połowy XIX wieku. To murowany obiekt zbudowany na planie prostokąta, w stylu klasycystycznym. Na sklepieniu głównej sali modlitewnej zachowały się pozostałości polichromii z 1903 roku, autorstwa W. Drewnickiego.
Podczas II wojny światowej budowla została zdewastowana. W latach 1955-1956 ją wyremontowano, a część budynku przeznaczono na potrzeby Muzeum Kultury Ludowej. Od 1966 roku, po gruntownym remoncie, synagoga była w całości wykorzystywana przez muzeum. W jej wnętrzu znajdowała się mała ekspozycja judaików.
W 2008 roku synagoga została przejęta przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Budynek zamknięto i pozostawał nieużytkowany. W 2014 roku gmina Kolbuszowa wykupiła go od fundacji z przeznaczeniem na galerię i muzeum miejskie. 16 grudnia 2015 roku obiekt przekazano Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej w Kolbuszowej, która pozyskała środki na remont. Powstał tam Oddział Edukacji Kulturalnej i Regionalnej.
Kościół w Kupnie
W grupie zabytków sakralnych znajduje się także kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela w Kupnie. To murowana, neogotycka świątynia wzniesiona w latach 1914-1920.
Budynek wyróżnia się ceglanymi detalami na elewacjach zewnętrznych. Są to m.in. trójuskokowe szkarpy, obramienia dużych, łukowo zamkniętych okien, profilowany gzyms podokapowy oraz płytkie arkady na ścianie szczytowej.
Dach pokryty jest blachą, z wieżyczką na sygnaturkę zakończoną strzelistym, ostrołukowym hełmem. We wnętrzu znajduje się neoromański ołtarz główny z 1925 roku. W pobliżu kościoła stoi ażurowa dzwonnica.
Przedbórz, Werynia i Widełka
W Przedborzu znajduje się kościół parafialny pw. św. Józefa Rzemieślnika. Obecną świątynię wybudowano w latach 1972-1979, według projektu architekta Władysława Pieńkowskiego, w stylu powojennego modernizmu. Powstała w miejscu poprzedniego drewnianego kościoła z lat 1925-1929, z niewielkim przesunięciem w kierunku północnym.
Kościół jest orientowany, ma rzut zbliżony do prostokąta i wyróżnia się zestawieniem miękko ukształtowanej bryły korpusu głównego z bardziej geometrycznym segmentem południowym.
W Weryni znajduje się neogotycka kaplica dworska z 1873 roku. Jej fasada wejściowa ma płytki przedsionek zwieńczony trójkątnym szczytem. We wnętrzu zgromadzono rzeźby ojców Kościoła z XVII wieku, pochodzące z kościoła w Kolbuszowej.
W Widełce stoi kościół parafialny pw. Matki Bożej Królowej Polski. Wzniesiono go w latach 1920-1935 na miejscu zburzonego dworu, wykorzystując materiał z rozbiórki obiektów dworskich. Świątynia ma trójbocznie zamknięte prezbiterium, prostokątne, łukowo zamknięte okna oraz wysoką wieżyczkę na sygnaturkę.
Cmentarz parafialny w Kolbuszowej
Ważnym miejscem pamięci jest cmentarz parafialny w Kolbuszowej, usytuowany na północ od kościoła parafialnego. Założono go pod koniec XVIII wieku.
W południowej części nekropolii znajdują się najstarsze nagrobki, powstałe w latach 1815-1934. To właśnie tam można odnaleźć jedne z najbardziej czytelnych śladów dawnych mieszkańców miasta, zapisane nie w kronice, ale w kamieniu.
Cmentarz żydowski przy ulicy Krakowskiej
Drugim niezwykle ważnym miejscem jest cmentarz żydowski. Pierwszy kirkut założono około 1736 roku. Obecnie istniejący cmentarz powstał w 1830 roku i był czynny do czasu utworzenia przez Niemców getta w październiku 1942 roku.
W czasie okupacji na terenie kirkutu i w innych miejscach hitlerowcy zamordowali około tysiąca Żydów. Miejsce ich pochówku jest oznaczone niewielkim pomnikiem z tablicą pamiątkową.
Kirkut znajduje się przy końcu ul. Krakowskiej. Zachowało się tam około 200 macew. To jedno z najważniejszych miejsc przypominających o żydowskiej społeczności Kolbuszowej, która przez lata współtworzyła historię miasta.
Komentarze (0)