Historia Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej sięga lat 50. XX wieku.
Wszystko zaczęło się od społeczników
Z powstaniem placówki nierozerwalnie wiąże się działalność Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przyrody i Kultury im. J.M. Goslara, które działało bardzo prężnie w latach 1956-1959.
Jednym z jego najważniejszych celów było utworzenie muzeum regionalnego. Szczególne zasługi w tym zakresie mieli dr Kazimierz Skowroński, pierwszy prezes Towarzystwa, a także Maciej Skowroński i Józef Niezgoda.
Ich praca zaowocowała otwarciem placówki 26 kwietnia 1959 roku. Zalążkiem zbiorów etnograficznych stały się eksponaty zaprezentowane wcześniej na wystawie „Sztuka ludowa Lasowiaków”, pokazanej w grudniu 1957 roku w Powiatowym Domu Kultury w Kolbuszowej, a później także w Sokołowie.
Pierwszą siedzibą muzeum był budynek dawnej synagogi. To tam mieściło się również Towarzystwo.
Pierwsze wystawy i szybki rozwój
W pierwszych latach działalności Muzeum Regionalne prowadziło bardzo aktywną działalność wystawienniczą.
Obok stałej ekspozycji poświęconej kulturze materialnej Lasowiaków oraz zabytkom archeologicznym, organizowano także liczne wystawy czasowe.
Na przełomie 1961 i 1962 roku przygotowano aż pięć takich ekspozycji. Wśród nich znalazły się m.in. „Reprodukcje arcydzieł malarstwa światowego”, „Zabytki powiatu kolbuszowskiego w akwareli Józefa Augustynowicza”, „Cmentarzysko łużyckie z Trzęsówki” oraz wystawy przygotowane ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Rzeszowie.
W kolejnych latach placówka skupiła się głównie na podtrzymywaniu i rozwijaniu wystawy stałej. Było to duże osiągnięcie, zwłaszcza że działalność opierała się wówczas przede wszystkim na społecznej pracy członków Towarzystwa.
O wysokim poziomie muzeum świadczy choćby wpis wybitnego aktora Wojciecha Siemiona, który po zwiedzaniu napisał: „Serdecznie dziękuję za gościnę w Muzeum! Zbiory, układ, no i... przewodnik znakomity!”.
Ważne publikacje dla badaczy regionu
Istotnym elementem działalności Muzeum Regionalnego i Towarzystwa była także praca wydawnicza.
W latach 1961-1971 ukazało się 11 numerów „Biuletynów”. Dziś są one ważnym źródłem wiedzy dla osób zajmujących się historią, archeologią i etnografią regionu. Można powiedzieć, że dla badaczy Kolbuszowszczyzny to taka obowiązkowa lektura - tylko bez dzwonka na przerwę.
Upaństwowienie i pomysł na skansen
1 stycznia 1972 roku Muzeum zostało upaństwowione decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, uzgodnioną z Ministerstwem Kultury i Sztuki. Kierownikiem placówki został Maciej Skowroński. To właśnie on zainicjował działania prowadzące do utworzenia parku etnograficznego w Kolbuszowej.
W tym czasie Towarzystwo skoncentrowało się bardziej na działalności wydawniczej i popularyzacji wiedzy o regionie, zmieniając nazwę na Towarzystwo Kultury im. J.M. Goslara w Kolbuszowej.
Na początku lat 70. muzeum przygotowało kilka ważnych wystaw, m.in. „Meble kolbuszowskie”, „Sztuka ludowa Lasowiaków”, „Pradzieje powiatu kolbuszowskiego” czy „Plastyka obrzędowa Lasowiaków i Rzeszowiaków”.
Narodziny Muzeum Kultury Ludowej
Przełomowy okazał się rok 1974. Najpierw Naczelnik Powiatu w Kolbuszowej nadał muzeum nowy statut. Rozszerzono wtedy zakres działalności placówki i zmieniono jej nazwę na Muzeum Kultury Ludowej.
Pod koniec tego samego roku, na wykupionych gruntach przy ul. Wolskiej, rozpoczęto zestawianie pierwszych obiektów przyszłego parku etnograficznego. Lata 1974-1978 były okresem intensywnej pracy nad organizacją skansenu.
Uroczyste otwarcie odbyło się 4 maja 1978 roku z udziałem wiceministra kultury prof. Wiktora Zina. Dzień później obradowała zwołana przy tej okazji Ogólnopolska Konferencja Parków Etnograficznych. Z czasem kolbuszowski skansen stał się główną atrakcją turystyczną miasta.
Otwarcie skansenu przy ul. Wolskiej. Fot. Z archiwum MKL.
Nowe przestrzenie i kolejne wystawy
Dzięki powstaniu parku etnograficznego muzeum zyskało nowe możliwości ekspozycyjne.
W głównym budynku przy ul. Piekarskiej można było częściej organizować wystawy czasowe. Prezentowano tam m.in. „Sztukę Nepalu”, „Sztukę Jawy”, „Fajans polski w zbiorach MKL”, „Pasterstwo Wschodnich Karpat Rumuńskich” czy wystawę „Nowe nabytki MKL 1980-1983”.
21 września 1984 roku otwarto ważną wystawę historyczną „Kolbuszowa - moje miasto”. Było to symboliczne nawiązanie do pierwotnych celów, które przyświecały twórcom muzeum - dokumentowania i opowiadania historii lokalnej społeczności.
Muzeum Pożarnictwa i nowa siedziba
W drugiej połowie lat 80. zaszły kolejne ważne zmiany.
W 1986 roku do Muzeum Kultury Ludowej włączono jako oddział Społeczne Muzeum Pożarnictwa, działające wcześniej przy kolbuszowskiej Ochotniczej Straży Pożarnej.W połączeniu z wcześniejszymi zbiorami dało to jedną ze znaczniejszych kolekcji zabytków pożarniczych w Polsce.
Muzeum Pożarnictwa było udostępniane zwiedzającym do 1993 roku - najpierw w budynku OSP, później w dużej sali głównego budynku muzeum.
Drugą ważną zmianą było przeniesienie siedziby MKL do starej oficyny pałacowej przy ul. Kościuszki. Remont obiektu był możliwy dzięki funduszom pozyskanym na rewaloryzację zabytków. Od 1989 roku działały tam biura, biblioteka, archiwum i pracownia fotograficzna.
Synagoga wróciła do Skarbu Państwa
Pierwotna siedziba muzeum, czyli dawna synagoga, przez blisko 20 lat służyła jako miejsce wystaw czasowych.
Po remoncie w 2004 roku ponownie przywrócono funkcje wystawiennicze dużej sali synagogi. Przez kolejne cztery lata prezentowano tam wystawy historyczne, malarskie, rzeźbiarskie, fotograficzne i poplenerowe.
W 2008 roku muzeum przekazało użytkowany od 1959 roku budynek synagogi staroście kolbuszowskiemu jako reprezentantowi Skarbu Państwa. Było to wykonanie orzeczenia Komisji Regulacyjnej do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich.
Obecnie dawna synagoga jest siedzibą Oddziału Edukacji Kulturalnej i Regionalnej. Fot. Archiwum Korso.
Nowa struktura i rozwój instytucji
30 maja 2005 roku Sejmik Województwa Podkarpackiego nadał muzeum nowy statut.
Wprowadzono wówczas nową strukturę organizacyjną, obejmującą m.in. Dział Etnograficzny, Dział Parku Etnograficznego, Dział Historyczno-Artystyczny, Dział Konserwacji, Dział Upowszechniania i inne komórki odpowiedzialne za codzienną pracę instytucji.
Muzeum zaczęło jeszcze wyraźniej rozwijać działalność naukową, konserwatorską, edukacyjną i popularyzatorską.
Placówka gromadzi, opracowuje, zabezpiecza i udostępnia zabytki kultury materialnej oraz duchowej wsi i miasteczek z obszaru zamieszkanego przez Lasowiaków i Rzeszowiaków. Prowadzi również badania, obozy naukowe, konferencje i seminaria.
Ważnym wydarzeniem była jubileuszowa uroczystość w 2009 roku z okazji 50-lecia Muzeum i 30-lecia Parku Etnograficznego. Towarzyszyła jej sesja naukowa „Wieś uboga czy mlekiem i miodem płynąca? Prawda w przedstawieniach skansenowskich”.
Skansen dziś
Współcześnie Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej to nie tylko zabytkowe chałupy, stodoły, zagrody i obiekty przeniesione z regionu. To także żywe miejsce spotkań, edukacji i wydarzeń plenerowych.
Od 1997 roku jedną z najważniejszych imprez są Prezentacje Twórczości Ludowej Lasowiaków i Rzeszowiaków. Podczas nich odbywają się pokazy dawnych prac, rzemiosła, rękodzieła, występy kapel ludowych, zespołów obrzędowych i artystów folkowych.
Ogromną rolę odgrywa też edukacja. Muzeum prowadzi zajęcia dla dzieci, młodzieży i dorosłych, pokazując, że kultura ludowa nie jest czymś zamkniętym w gablocie.
Komentarze (0)