Wilcze Zęby pokazują pazur! Takiej muzyki Lasowiaków jeszcze nie słyszeliście [ROZMOWA]

Łączą folklor Puszczy Sandomierskiej z jazzem, muzyką klasyczną i improwizacją, tworząc coś, czego trudno szukać na współczesnej scenie muzycznej. Już 21 listopada wystąpią w Kolbuszowej, a w grudniu ukaże się ich debiutancki album, nagrany w zabytkowym kościele na terenie miejscowego skansenu. O narodzinach zespołu, odkrywaniu zapomnianych melodii i muzyce, która potrafi zaskakiwać, rozmawiamy z Wojciechem Frontem, założycielem i pomysłodawcą Wilczych Zębów.

Skąd właściwie narodził się pomysł na Wilcze Zęby? Kiedy pojawiła się myśl, że muzykę Lasowiaków warto pokazać w zupełnie nowej formie?

- Powstanie Wilczych Zębów był procesem złożonym. Myśl o opracowaniu muzyki lasowiackiej w sposób autorski powstawała stopniowo. Od dłuższego czasu chodziła za mną myśl, żeby zrobić coś wspólnie z Martą i Mariolą. Obserwowałem lokalne środowisko muzykantów ludowych skupionych wokół Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej i wiedziałem, że wcześniej czy później coś z tego wyniknie. Ale, jak wiadomo, że na wszystko jest odpowiedni moment. Okazja do stworzenia projektu Wilcze Zęby pojawiła się kiedy podjąłem się organizacji kolejnej, szóstej edycji, Ogólnopolskiego Konkursu Folklorystycznego „Inspiracje folklorystyczne w muzyce artystycznej – Działalność Oskara Kolberga”, który odbywał się w kwietniu tego roku w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia im. Ignacego Jana Paderewskiego w Stalowej Woli. Pomyślałem wtedy, że dobrze by było pokazać młodym ludziom, jak doświadczeni muzycy potrafią wykorzystywać folklor do swoich autorskich wizji. Początkowo projekt nie miał nazwy i nie był sprofilowany na konkretny rodzaj folkloru jednak, kiedy podczas opracowywania pierwszych utworów dostałem propozycję zagrania koncertu w skansenie w Kolbuszowej, wiedziałem już, że to jest odpowiedni moment, żeby moją myśl o lasowiackich melodiach wcielić w życie.

Dlaczego właśnie Lasowiacy i muzyczne dziedzictwo Puszczy Sandomierskiej? Co jest w tej muzyce takiego, że postanowiliście poświęcić jej swój projekt?

- Dlatego, że tutaj mieszkamy i identyfikujemy się ze społecznością, która wyrosła w kulturze lasowiackiej. Widząc, jak mocno rozwija się muzykowanie źródłowe, postanowiliśmy pójść o krok dalej i pokazać coś, co jest osadzone w tej tradycji, a zarazem wnosi nasze bogate doświadczenia z różnych gatunków muzycznych.

Nazwa „Wilcze Zęby” brzmi intrygująco. Skąd się wzięła i co chcieliście nią powiedzieć o Waszej muzyce?

- Nazwę wymyśliła Agata Front, kierownik Działu Promocji i Upowszechniania w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. Wyjaśnijmy, że wilcze zęby to jeden z najbardziej pierwotnych i archaicznych rodzajów wzoru haftu, który ozdabiał lniany strój mieszkańców dawnej Puszczy Sandomierskiej. Tworzą go niewielkie kwadraty lub trójkąty ułożone w równych odstępach na prostej, poziomej lub pionowej linii. Wzór ten łączy w sobie delikatność zdobień lasowiackich, prostotę i regularność geometrii oraz – być może również wilczy – temperament ludzi, którzy mieli w sobie odwagę już od średniowiecza osiedlać się wśród nieprzebytych kniei. Nazywając tak nasz zespół, chcieliśmy nawiązać do dziedzictwa Lasowiaków, a ludziom związanych z tą kulturą jednoznacznie dać do zrozumienia, skąd czerpiemy inspirację .

Sięgacie po melodie zapisane w starych zeszytach dawnych muzykantów. Co czujecie, kiedy bierzecie do rąk melodię, którą ktoś zapisał kilkadziesiąt czy nawet ponad sto lat temu, a potem próbujecie nadać jej nowe życie?

- Czujemy szacunek do ludzi, którzy te melodie tworzyli, przekazywali dalej i tworzyli tę unikalną kulturę. Słyszymy, że w muzyce tej drzemią bogate pokłady ludzkich spraw, namiętności, radości i smutków, które są tak istotne, że warto je dalej przekazywać.

W którym momencie kończy się muzyka tradycyjna, a zaczynają Wilcze Zęby? Czy zależy Wam bardziej na wiernym zachowaniu dawnych melodii, czy na tym, żeby stworzyć na ich podstawie coś własnego?

- Zależy nam na tym, żeby muzyka lasowiacka dotarła do jak najszerszego grona odbiorców. Muzyka tradycyjna ma swoich wielbicieli. Ludzie przychodzą na różne wydarzenia związane ze skansenem w Kolbuszowej czy Festiwalem Żywej muzyki na strun 12 i trzy smyki organizowanym przez Miejski Dom Kultury. Przy tych okazjach ta muzyka rozbrzmiewa w różnorakich formach czy miejscach. Jest to raczej muzyka użytkowa. Przy jej prezentacji ludzie się bawią, tańczą na potańcówkach itd. My chcieliśmy zaproponować coś innego. Pewien rodzaj opowieści, która wymaga uwagi i skupienia. W muzyce Wilczych Zębów usłyszymy wiele różnorakich elementów zaczerpniętych z naszych bogatych doświadczeń muzycznych. Jest tu muzyka klasyczna z wielobarwnością szczegółów, barw i dynamiki. Jest dużo rytmu i pulsu, a przede wszystkim wiele miejsca na improwizację, która jest elementem bardzo wyróżniającym zespół Wilcze Zęby. A wszystko to z poszanowaniem dla lasowiackich tematów, bez których ta muzyka tak by nie brzmiała.

Jak wygląda praca nad jednym utworem - od znalezienia starej melodii do momentu, kiedy muzycy stają na scenie i gra ją po swojemu?

- Praca nad utworem zaczyna się od odnalezienia motywu muzycznego. Dzięki uprzejmości Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej mamy dostęp do jego archiwów, które skrupulatnie przeszukujemy. Moje wspaniałe koleżanki Mariola Szypuła i Marta Nycek-Kaczor od lat śpiewają i grają lasowiackie melodie i oto one nagrały mi kilka tematów, które wykorzystaliśmy w projekcie Wilcze Zęby. Po odnalezieniu tematu zaczyna się jego przekształcanie. Najpierw przez odpowiednią harmonizację, później pracę nad formą czyli komponowanie własnych tematów i struktur harmonicznych. Na końcu trzeba zrobić aranżację, czyli te wszystkie elementy rozpisać na poszczególne instrumenty. Kiedy ten szkielet jest gotowy, na próbach wszyscy dodajemy coś od siebie i to jest element improwizacji, który jest nie do przewidzenia i za każdym razem potrafi naprawdę zaskakiwać.

Wasz skład tworzą muzycy o bardzo różnych doświadczeniach. Co każdy z Was wnosi do zespołu i jak te różne muzyczne światy spotykają się podczas wspólnego grania?

- Wilcze Zęby tworzą muzycy wykształceni klasycznie, ale także muzycy jazzowi i rozrywkowi. Instrumentaliści i wokaliści. Ludzie związani przez lata czy to z filharmonią, czy z nauczaniem artystycznym, także z ludowym muzykowaniem i muzyką korzeni. Mariola Szypuła oraz Marta Nycek-Kaczor tworzą trzon wyróżnionego tego roku w Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym zespołu Lasowiackie Baby. Oleg Dyyak i ja przez wiele lat współtworzyliśmy unikalne brzmienie legendarnego zespołu Cracow Klezmer Band, który w 2002 r. zdobył Grand Prix w Konkursie Muzyki Folkowej Polskiego Radia „Nowa Tradycja”. Daniel Rogowski i Przemysław Wójcik to doświadczeni improwizatorzy, absolwenci Wydziału Jazzu i Muzyki Rozrywkowej Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. Adrian Małek jest zaś twórcą swojego autorskiego projektu z muzyką neoklasyczną.

Wasz pierwszy koncert odbył się w kwietniu. Pamiętacie moment, kiedy po raz pierwszy zagraliście Wilcze Zęby przed publicznością? Jakie były wtedy emocje i reakcje słuchaczy?

- Pierwszy koncert Wilczych Zębów (wtedy jeszcze bez nazwy), który odbył się 29 kwietnia 2026 r. w Państwowej Szkole Muzycznej II i II st. im. I.J. Paderewskiego w Stalowej Woli, z pewnością zapamiętamy na bardzo długo. Przede wszystkim dlatego, że wtedy byliśmy grupą ludzi, którzy spotkali się po to, żeby zrobić coś fajnego. Wychodząc na koncert nie wiedzieliśmy jaka będzie reakcja publiczności. Po ostatnim utworze już wiedzieliśmy, że będziemy to robić dalej.

Czy spotkaliście się już z reakcją: „To jest muzyka ludowa, ale brzmi zupełnie inaczej, niż się spodziewałem”? Czy właśnie takie zaskoczenie publiczności jest jednym z Waszych celów?

- Bardziej niż zaskoczyć, to chyba chcielibyśmy słuchacza zachwycić. Pokazać, że muzyka korzeni to nie tylko ta najsurowsza, gdzie prowadzi nas prymista, a sekund i basy akompaniują. W muzyce Wiczych Zebów nie ma solistów i akompaniatorów. Każdy ma coś do powiedzenia i opowiedzenia swoim głosem czy instrumentem.

Gdybyście mieli przekonać osobę, która uważa, że muzyka ludowa nie jest dla niej, żeby przyszła na koncert Wilczych Zębów - co byście jej powiedzieli?

 - Powiedzielibyśmy tak: Jeśli jesteś gotowy na muzyczną podróż do świata Lasowiaków, pełną barw, ciepła, tęsknoty i namiętności. Jeśli lubisz rytm, energię i nieprzewidywalność muzyki improwizowanej, to koncert Wilczych Zębów jest dla Ciebie!

Zespół Wilcze Zęby zagra swój kolejny koncert, tym razem w Miejskim Domu Kultury w Kolbuszowej w ramach festiwalu XII Podkarpacka Jesień Jazzowa, 21 listopada o godzinie 18.00. W grudniu zaś nakładem niezależnej krakowskiej wytwórni muzyczej Immersive Sound ukaże się pierwszy album Wilczych Zębów zatytułowany Mirty. Materiał na płytę został nagrany w kościele z Rzochowa na terenie kolbuszowskiego skansenu dzięki uprzejmości Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej.

Skład zespołu 

• Marta Nycek-Kaczor wokal i flet
• Mariola Szypuła wokal i trąbka
• Oleg Dyyak akordeon 
• Daniel Rogowski saksofon
• Adrian Małek skrzypce
• Wojciech Front kontrabas 
• Przemysław Wójcik perkusja
• Aranżacje utworów Wojciech Front
• Oleg Dyyak