1. Kolbuszowa ma znacznie starszą historię, niż mogłoby się wydawać
Początki Kolbuszowej sięgają co najmniej XV wieku. Według opracowania Wirtualnego Sztetla osada była wzmiankowana już w 1459 roku, a w 1508 roku pojawiła się w dokumentach pod nazwą „Coluschowa”.
Dokładne początki miejscowości nie są jednak całkowicie jednoznaczne. W dokumentach planistycznych gminy wskazano, że osada powstała w związku z lokacją pobliskiej Weryni w drugiej połowie XV wieku, natomiast sama nazwa Kolbuszowa pojawia się w źródłach na początku XVI wieku.
Jedno jest pewne - Kolbuszowa nie powstała nagle jako miasto. Przez lata rozwijała się jako osada położona na ważnych szlakach komunikacyjnych.
2. Rynek ma ponad 300 lat
Dzisiejszy rynek może wydawać się stałym elementem miasta, ale jego obecny układ ma bardzo długą historię. Według dokumentów planistycznych gminy został wytyczony już w 1683 roku.
Co ciekawe, przez długi czas jego otoczenie wyglądało zupełnie inaczej niż obecnie. Do końca XIX wieku dominowała tutaj drewniana zabudowa. Wielokrotne pożary sprawiły, że dawny obraz miasta niemal całkowicie zniknął.
3. Kolbuszowa stała się miastem dopiero około 1700 roku
Choć już wcześniej pełniła funkcje osady miejskiej, formalna lokacja nastąpiła późno. Według Wirtualnego Sztetla akt lokacyjny miasta prywatnego wydał Józef Karol Lubomirski 12 stycznia 1700 roku.
Nie wszystkie opracowania podają jednak identyczną datę. W dokumentach gminy można znaleźć informację, że prawa miejskie zostały nadane między 1683 a 1690 rokiem.
To ciekawostka sama w sobie - w przypadku Kolbuszowej historycy i opracowania nie są całkowicie zgodne co do dokładnego momentu nadania praw miejskich.
4. Kolbuszowa miała własną magnacką rezydencję
Dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że w Kolbuszowej znajdowała się okazała rezydencja magnacka. W XVII wieku Stanisław Lubomirski wybudował tutaj letnią rezydencję.
Pałac nie zachował się do naszych czasów. Pozostały jednak ślady dawnego założenia dworskiego - między innymi relikty fos, wałów ziemnych i układu parkowego.
To właśnie rozwój rezydencji przyciągał do miasta rzemieślników i innych mieszkańców.
5. W Kolbuszowej odbyła się słynna „transakcja kolbuszowska”
To jeden z mniej znanych, ale bardzo interesujących epizodów w historii miasta.
9 grudnia 1753 roku w kolbuszowskim pałacu odbył się zjazd magnatów, podczas którego Janusz Aleksander Sanguszko dokonał podziału dóbr ordynacji Ostrogskich. Wydarzenie przeszło do historii jako „transakcja kolbuszowska”.
W praktyce Kolbuszowa stała się wówczas miejscem ważnego sporu dotyczącego ogromnego majątku magnackiego.
6. Miasto słynęło z mebli i rzemiosła
Kolbuszowa przez wieki była ważnym lokalnym ośrodkiem rzemieślniczym. Szczególnie mocno rozwinęło się tutaj meblarstwo.
W pierwszej połowie XVIII wieku rzemiosło przeżywało okres rozkwitu, a w 1724 roku Marianna i Paweł Karol Sanguszkowie wydali przywilej cechowy.
Po pierwszym rozbiorze Polski Kolbuszowa była znana między innymi z wyrobów stolarskich, ale także z produkcji drewnianych guzów do ubrań. Działały tu również warsztaty kowalskie, ślusarskie i tokarskie.
7. W mieście istniała liczna społeczność żydowska
Historia Kolbuszowej to również historia jej społeczności żydowskiej. Pierwsze wzmianki o obecności Żydów pochodzą z początku XVI wieku. Z czasem ich znaczenie gospodarcze rosło, szczególnie w handlu i rzemiośle.
W okresie zaboru austriackiego społeczność żydowska liczyła około 2 tys. osób przy około 3 tys. mieszkańców całej Kolbuszowej. Żydzi stanowili więc znaczącą część mieszkańców miasta.
Przed II wojną światową w Kolbuszowej mieszkało około 1756 Żydów. Niemiecka okupacja przyniosła zagładę tej społeczności. Większość mieszkańców żydowskiego pochodzenia została deportowana i zamordowana.
8. Herb Kolbuszowej przypomina o wielokulturowej historii miasta
To jedna z ciekawszych miejskich symbolik.
Dawny herb Kolbuszowej połączył symbole dwóch społeczności - chrześcijańskiej i żydowskiej. Znalazły się w nim krzyż oraz gwiazda Dawida, a także splecione dłonie.
Symbolika miała podkreślać współistnienie obu społeczności, które przez lata współtworzyły życie gospodarcze i społeczne miasta.
9. Kolbuszowa niemal doszczętnie spłonęła
2 października 1852 roku miasto dotknął katastrofalny pożar. Ogień strawił drewnianą zabudowę, kościół parafialny oraz ratusz.
To właśnie dlatego tak niewiele starszej zabudowy przetrwało do naszych czasów.
Co ciekawe, nie był to ostatni wielki pożar. 20 marca 1900 roku ogień ponownie zniszczył drewnianą zabudowę rynku i częściowo budynki przy ulicach dochodzących do głównego placu.
10. Pierwsza straż pożarna powstała tutaj już w XIX wieku
Po wielkich pożarach znaczenie ochrony przeciwpożarowej było szczególnie duże. W 1873 roku w Kolbuszowej powstała Ochotnicza Straż Ogniowa, określana w źródłach jako pierwsza w zachodniej Galicji.
Rok później powstała Spółdzielcza Kasa Pożyczkowa. W kolejnych latach rozwijały się także organizacje społeczne, między innymi Towarzystwo Szkoły Ludowej i Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”.
11. Kolbuszowa miała zostać połączona koleją już na początku XX wieku
Dzisiaj kolej wydaje się oczywistym elementem komunikacji miasta, ale droga do jej uruchomienia była wyjątkowo długa.
W 1905 roku władze austriackie zdecydowały o budowie linii Rzeszów - Kolbuszowa. Prace przerwał jednak wybuch I wojny światowej. Później pojawiły się kolejne plany, ale również nie zostały od razu zrealizowane.
Linia została ostatecznie uruchomiona dopiero w 1971 roku.
12. Kolbuszowa znalazła się w centrum Centralnego Okręgu Przemysłowego
W latach 30. XX wieku przed miastem pojawiła się szansa na duży rozwój gospodarczy.
W 1936 roku Kolbuszowa znalazła się w obszarze Centralnego Okręgu Przemysłowego. Planowano rozwój przemysłu i infrastruktury, jednak wybuch II wojny światowej przekreślił te perspektywy.
Historia mogła więc potoczyć się zupełnie inaczej, gdyby nie wojna.
13. We wrześniu 1939 roku w okolicach miasta toczyła się bitwa
8 i 9 września 1939 roku w rejonie Kolbuszowej doszło do walk. Według danych przywoływanych przez Wirtualny Sztetl poległo 10 oficerów i 96 żołnierzy, około 300 zostało rannych, a około 600 dostało się do niewoli.
Samo miasto zostało zbombardowane i częściowo zniszczone. Zginęło również 30 mieszkańców.
14. Kolbuszowa przez lata była stolicą powiatu, później ją utraciła
Kolbuszowa została siedzibą powiatu politycznego w 1868 roku. Funkcję tę utrzymała również w okresie międzywojennym i po II wojnie światowej.
W 1975 roku reforma administracyjna zlikwidowała powiaty, przez co Kolbuszowa straciła status stolicy powiatu. Powróciła do tej roli 1 stycznia 1999 roku, kiedy przywrócono trójstopniowy podział administracyjny kraju.
15. Rzeka Nil naprawdę płynie przez Kolbuszową
To chyba jedna z najbardziej rozpoznawalnych lokalnych ciekawostek. Przez miasto płynie Nil - niewielka rzeka, która dla mieszkańców Kolbuszowej stała się jednym z charakterystycznych elementów lokalnego krajobrazu.
Nazwa potrafi zaskoczyć osoby przyjezdne, szczególnie gdy po raz pierwszy słyszą, że w Kolbuszowej można przejść nad Nilem.
16. Dzisiejszy skansen przypomina, jak wyglądała dawna okolica
Kolbuszowa jest dziś znana z Parku Etnograficznego Muzeum Kultury Ludowej. Nie jest to jednak tylko atrakcja turystyczna. Skansen dokumentuje tradycyjne budownictwo i kulturę Lasowiaków oraz Rzeszowiaków - grup etnograficznych związanych z północną częścią obecnego Podkarpacia.
Dzięki temu część dawnego świata, który przez stulecia kształtował również Kolbuszową i jej okolice, można zobaczyć nie tylko na archiwalnych fotografiach.
Historia Kolbuszowej jest znacznie bardziej niezwykła
Od niewielkiej osady na skraju Puszczy Sandomierskiej, przez miasto magnackie, ważny ośrodek rzemieślniczy i wielokulturowe miasteczko, aż po współczesną stolicę powiatu - Kolbuszowa przeszła długą drogę.
I właśnie dlatego spacer po rynku czy ulicach miasta może wyglądać zupełnie inaczej, gdy zna się historie, które kryją się za mijanymi miejscami.
Komentarze (0)