Sprawdzamy, kto może skorzystać z programu i jak będzie wyglądać badanie.
To jedna z ważniejszych zmian w profilaktyce zdrowotnej w 2026 roku.
Narodowy Fundusz Zdrowia uruchomił program badań przesiewowych raka płuca. Jego najważniejszym elementem jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej, czyli NDTK.
Badanie będzie bezpłatne dla osób spełniających określone kryteria.
Program jest szczególnie skierowany do osób, u których ryzyko zachorowania na raka płuca jest większe, przede wszystkim ze względu na palenie papierosów i inne czynniki ryzyka.
Rak płuca długo może nie dawać wyraźnych objawów
Dlaczego wprowadzono taki program?
Rak płuca pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów onkologicznych w Polsce. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2023 rok odnotowano 21 045 nowych zachorowań i 22 155 zgonów z powodu raka płuca. Nowotwór ten jest najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych w Polsce.
Problemem jest między innymi późne wykrywanie choroby.
W początkowej fazie rak płuca może nie powodować charakterystycznych dolegliwości. Dlatego badania przesiewowe mają pozwolić wykrywać zmiany na wcześniejszym etapie, kiedy możliwości skutecznego leczenia są większe.
Kto może skorzystać z bezpłatnej tomografii?
Program nie jest skierowany do wszystkich osób.
NFZ określił konkretne kryteria.
Osoby w wieku 55-74 lata
Do programu mogą zostać zakwalifikowane osoby, które:
- palą lub paliły papierosy i mają za sobą co najmniej 20 paczkolat,
- od momentu rzucenia palenia nie minęło więcej niż 15 lat.
Paczkolata to sposób określania łącznej ekspozycji na palenie.
Przykładowo 20 paczkolat oznacza palenie jednej paczki papierosów dziennie przez 20 lat. Może to być również dwie paczki dziennie przez 10 lat.
Osoby w wieku 50-74 lata
Tutaj kryteria są nieco bardziej rozbudowane.
Pacjent może kwalifikować się do programu, jeżeli pali lub palił i ma co najmniej 20 paczkolat, a od rzucenia palenia nie minęło więcej niż 15 lat oraz występuje u niego co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka.
NFZ wymienia m.in.:
- przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, czyli POChP,
- zawodowe narażenie przez co najmniej dwa lata na określone substancje szkodliwe,
- narażenie na radon,
- przebyte niektóre choroby nowotworowe,
- raka płuca u krewnego pierwszego stopnia.
Do czynników zawodowych zaliczane są m.in. krzemionka, beryl, nikiel, chrom, kadm, azbest, związki arsenu, spaliny silników Diesla czy dym ze spalania węgla kamiennego i sadza.
Czy trzeba mieć skierowanie?
Nie.
Program jest finansowany przez NFZ i nie wymaga skierowania.
Pierwszym etapem będzie jednak wizyta kwalifikująca, podczas której lekarz przeprowadzi wywiad i sprawdzi, czy pacjent spełnia kryteria udziału w programie.
To ważne, ponieważ samo osiągnięcie odpowiedniego wieku nie oznacza automatycznej kwalifikacji.
Jak wygląda badanie?
Najważniejszym elementem programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej.
NDTK wykorzystuje znacznie mniejszą dawkę promieniowania niż standardowa tomografia klatki piersiowej, przy zachowaniu odpowiedniej jakości obrazu do celów przesiewowych.
Co ważne dla pacjentów:
przed badaniem nie trzeba wykonywać badania krwi i nie trzeba być na czczo.
To oznacza, że samo badanie jest znacznie prostsze, niż może wyobrażać sobie część pacjentów.
Najpierw kwalifikacja, później tomografia
Cały proces został podzielony na kilka etapów.
1. Wizyta kwalifikująca
Lekarz zbiera informacje dotyczące m.in. wieku, palenia papierosów i czynników ryzyka.
2. NDTK
Pacjent wykonuje niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej.
3. Wizyta wynikowa
Wynik zostaje omówiony z lekarzem, który przekazuje dalsze zalecenia.
4. Ewentualne dalsze monitorowanie
W przypadku osób wymagających dalszej obserwacji może zostać wykonane kolejne kontrolne badanie NDTK w ramach programu.
Kiedy będzie można się zapisać?
To jedna z najważniejszych informacji dla osób zainteresowanych programem.
Pierwsze zapisy na bezpłatną tomografię mają ruszyć w drugiej połowie października 2026 roku.
Nie oznacza to, że każdy pacjent może już dziś zgłosić się do dowolnej placówki i wykonać badanie.
NFZ prowadził postępowania mające wyłonić placówki, które będą realizowały program. Pierwsze umowy z realizatorami zostały już podpisane, a program ma docelowo być dostępny w całym kraju.
NFZ zapowiada również publikację wykazu miejsc, w których będzie można wykonać badanie.
Co z mieszkańcami Podkarpacia?
Program obejmuje również województwo podkarpackie.
Podkarpacki Oddział Wojewódzki NFZ w Rzeszowie opublikował 1 października 2026 roku informację o uruchomieniu nowego programu badań przesiewowych raka płuca.
Na szczegółową listę podkarpackich realizatorów trzeba jednak poczekać do zakończenia procedury wyboru placówek.
Dla mieszkańców powiatu kolbuszowskiego oznacza to, że warto obserwować komunikaty Podkarpackiego OW NFZ oraz sprawdzić, gdzie w regionie będzie można wykonać badanie.
Nie musi to oznaczać konieczności wyjazdu do Rzeszowa - ostateczna dostępność będzie zależała od placówek wybranych przez NFZ.
Czy palacz musi mieć objawy?
Nie.
I właśnie na tym polega sens badań przesiewowych.
Program jest przeznaczony dla osób znajdujących się w grupie ryzyka, a nie tylko dla tych, którzy już mają objawy choroby.
Nie należy więc czekać z konsultacją do momentu pojawienia się przewlekłego kaszlu, duszności czy innych niepokojących dolegliwości.
Jeżeli ktoś spełnia kryteria programu, powinien sprawdzić możliwość udziału w badaniach.
To nie jest badanie dla każdego
Warto też jasno powiedzieć, czym program nie jest.
Nie jest to bezpłatna tomografia płuc dla każdej osoby, która chce „sprawdzić, czy wszystko jest w porządku”.
Program został skierowany do określonej grupy ryzyka.
Jeżeli pacjent nie spełnia kryteriów, ale ma niepokojące objawy, nie oznacza to jednak, że powinien je ignorować.
W takiej sytuacji właściwą drogą jest kontakt z lekarzem i ustalenie odpowiedniej diagnostyki.
Co pokaże tomografia?
Badanie ma umożliwić wykrycie zmian w płucach, w tym guzków, które mogą odpowiadać wczesnemu rakowi płuca.
Standaryzowany opis badania obejmuje również ocenę istotnych klinicznie zmian w płucach, śródpiersiu, sercu i naczyniach wieńcowych.
Trzeba jednak pamiętać, że wykrycie zmiany nie oznacza automatycznie raka.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości lekarz może zalecić dalszą diagnostykę.
Dlaczego warto znać liczbę paczkolat?
Dla części osób termin „20 paczkolat” może być niejasny.
Można go jednak łatwo obliczyć.
Jeżeli ktoś przez 20 lat wypalał średnio jedną paczkę papierosów dziennie, ma 20 paczkolat.
Jeżeli przez 10 lat wypalał dwie paczki dziennie - również ma 20 paczkolat.
Jeżeli ktoś palił pół paczki dziennie przez 20 lat - daje to 10 paczkolat.
To właśnie łączna ekspozycja na palenie, a nie tylko liczba lat od rozpoczęcia palenia, jest jednym z podstawowych kryteriów programu.
Nie tylko palenie papierosów
Choć palenie jest najważniejszym czynnikiem ryzyka uwzględnianym w programie, NFZ bierze pod uwagę również inne czynniki.
Wśród nich znalazły się m.in. POChP, narażenie zawodowe na określone substancje, radon, przebyte niektóre nowotwory oraz występowanie raka płuca u bliskiego krewnego.
To pokazuje, że kwalifikacja nie sprowadza się wyłącznie do pytania: „Czy palisz?”.
Lekarz ocenia całość informacji dotyczących ryzyka.
Nowy program to ważna zmiana dla pacjentów
Włączenie badań z wykorzystaniem NDTK do systemu świadczeń gwarantowanych jest istotną zmianą w polskiej profilaktyce.
Narodowy Instytut Onkologii wskazuje, że rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadziło program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii do wykazu świadczeń gwarantowanych. Umowy z placówkami mogą być zawierane dla realizacji programu od 1 października 2026 roku.
Nie jest to więc jednorazowa kampania.
Program ma funkcjonować jako element publicznego systemu ochrony zdrowia.
Co powinien zrobić pacjent?
Jeżeli masz od 50 do 74 lat i palisz lub paliłeś papierosy, warto sprawdzić, czy spełniasz kryteria.
Najważniejsze jest ustalenie:
ile masz lat,
ile paczkolat masz za sobą,
kiedy ewentualnie rzuciłeś palenie,
czy występują u ciebie dodatkowe czynniki ryzyka.
Jeżeli spełniasz wymagania, obserwuj informacje NFZ dotyczące rozpoczęcia zapisów i listy placówek realizujących program.
Bezpłatna tomografia płuc już tej jesieni
Nowy program nie oznacza, że każdy Polak powinien natychmiast wykonywać tomografię.
Oznacza natomiast coś ważnego dla osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka.
Nie trzeba czekać na objawy, nie trzeba mieć skierowania i nie trzeba płacić za badanie.
Pierwsi pacjenci będą mogli skorzystać z programu w drugiej połowie października.
Mieszkańcy Podkarpacia powinni śledzić informacje Podkarpackiego OW NFZ w Rzeszowie dotyczące placówek, które będą realizować badania.
A jeżeli ktoś od lat pali papierosy i mieści się w grupie wiekowej objętej programem, być może właśnie teraz jest dobry moment, żeby sprawdzić, czy może skorzystać z bezpłatnego badania.
Kilka minut poświęconych na sprawdzenie kryteriów może być znacznie ważniejsze niż kolejny rok odkładania profilaktyki na później.
Komentarze (0)