Wieś przyszłości nie musi oznaczać robotów jeżdżących po ulicach i sztucznej inteligencji zarządzającej każdym domem.
„Inteligentna wieś” to przede wszystkim pomysł na to, jak za pomocą nowoczesnych rozwiązań poprawić codzienne życie mieszkańców.
Na takie inwestycje Podkarpacie otrzyma ponad 10,6 mln zł. Pieniądze pochodzą z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, z interwencji I.10.10 „Infrastruktura na obszarach wiejskich oraz wdrożenie koncepcji inteligentnych wsi”, obszar B „Inteligentna Wieś”.
Dla gmin z powiatu kolbuszowskiego może to być interesująca możliwość sfinansowania inwestycji, na które trudno byłoby znaleźć pieniądze wyłącznie w samorządowych budżetach.
Ponad 10,6 mln zł dla podkarpackich wsi
Zarząd Województwa Podkarpackiego przeznaczył ponad 10,6 mln zł na rozwój inteligentnych wsi.
Nabór wniosków ma rozpocząć się w listopadzie 2026 roku i będzie prowadzony elektronicznie. Informacja o planowanym naborze pojawiła się w komunikatach dotyczących aktualnego harmonogramu wdrażania Planu Strategicznego dla WPR.
To jednak nie jest program, w którym każda gmina dostanie po prostu określoną kwotę do wydania.
Najpierw trzeba przygotować konkretny projekt, który odpowiada na rzeczywisty problem danej miejscowości.
I właśnie tutaj zaczyna się najciekawsza część.
Co właściwie oznacza „inteligentna wieś”?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi określa „inteligentną wieś” jako podejście wykorzystujące m.in. rozwiązania innowacyjne, cyfrowe i lokalne zasoby do rozwiązywania konkretnych problemów mieszkańców.
Projekt powinien być przede wszystkim oddolny, kompleksowy i odpowiadać na rzeczywiste potrzeby konkretnego obszaru.
W praktyce może więc chodzić o inwestycje związane m.in. z:
- cyfryzacją usług publicznych,
- poprawą jakości życia mieszkańców,
- ochroną środowiska,
- nowoczesnymi usługami komunalnymi,
- przeciwdziałaniem negatywnym trendom demograficznym,
- zwiększeniem dostępności usług,
- wykorzystaniem lokalnych zasobów,
- włączeniem cyfrowym mieszkańców.
Nie chodzi więc o kupienie kilku komputerów i nazwanie tego „inteligentną wsią”.
Projekt powinien rozwiązywać konkretny problem.
Czy w Kolbuszowej można byłoby zrobić inteligentną wieś?
Potencjalnych pomysłów można wskazać wiele, ale ostateczna kwalifikowalność konkretnej inwestycji będzie zależeć od regulaminu naboru i dokumentacji projektowej.
Przykładowo można wyobrazić sobie system cyfrowego monitorowania wybranej infrastruktury komunalnej, rozwiązania ułatwiające mieszkańcom korzystanie z usług publicznych czy technologie pomagające ograniczyć zużycie energii lub wody.
Inny projekt mógłby koncentrować się na osobach starszych i poprawie ich dostępu do usług.
Jeszcze inny - na ochronie środowiska i wykorzystaniu technologii do monitorowania określonych parametrów infrastruktury.
Najważniejsze jest jednak to, aby technologia była narzędziem, a nie celem samym w sobie.
Gminy mogą dostać nawet 75 proc. kosztów
Program jest interesujący również ze względu na poziom dofinansowania.
Zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Rolnictwa pomoc w obszarze B „Inteligentna Wieś” może wynieść do 75 proc. kosztów kwalifikowalnych. Jednocześnie poziom pomocy nie może być niższy niż 30 proc.
Oznacza to, że samorząd musi posiadać również środki na wkład własny.
Przykład?
Jeżeli projekt kosztowałby 2 mln zł, a całość kosztów zostałaby uznana za kwalifikowalną i gmina otrzymałaby maksymalne 75 proc. wsparcia, dofinansowanie wyniosłoby 1,5 mln zł.
Pozostałe 500 tys. zł musiałaby zapewnić gmina.
To oczywiście jedynie przykład pokazujący mechanizm finansowania. Każdy projekt będzie oceniany indywidualnie.
Nie każda inwestycja przejdzie
Program ma swoje wymagania.
Ministerstwo wskazuje, że przy ocenie projektów znaczenie będą miały m.in.:
- wpływ inwestycji na rozwój miejscowości,
- zastosowanie komponentów cyfrowych,
- kompleksowość rozwiązania,
- jego innowacyjność,
- sposób funkcjonowania projektu w przyszłości,
- wymiar ekonomiczny przedsięwzięcia.
Dlatego sama potrzeba wyremontowania budynku czy kupienia wyposażenia nie wystarczy.
Trzeba pokazać, jaki konkretny problem zostanie dzięki inwestycji rozwiązany i ilu mieszkańców na tym skorzysta.
Ważne dla naszych gmin
Powiat kolbuszowski ma sześć gmin:
Kolbuszowa, Cmolas, Dzikowiec, Majdan Królewski, Niwiska i Raniżów.
Czy wszystkie będą zainteresowane programem?
Na ten moment nie ma podstaw, aby stwierdzić, że któraś z nich na pewno złoży wniosek.
Dlatego warto podkreślić, że możliwość ubiegania się o pieniądze nie oznacza jeszcze, że dana gmina zdecydowała się na realizację konkretnej inwestycji.
Samorządy będą musiały najpierw przeanalizować swoje potrzeby, przygotować koncepcję i sprawdzić, czy planowane przedsięwzięcie spełni wymagania programu.
A co z LGD „Siedlisko”?
W informacji o nowych środkach pojawia się również bardzo ważny dla naszego regionu podmiot - Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Siedlisko”.
To organizacja działająca z siedzibą w Kolbuszowej, obejmująca swoim obszarem cztery gminy powiatu kolbuszowskiego: Kolbuszową, Dzikowiec, Majdan Królewski i Raniżów. Jej zadaniem jest m.in. wspieranie i aktywizowanie społeczności wiejskich oraz pomoc w pozyskiwaniu środków zewnętrznych.
W najnowszym podziale środków zarząd województwa przyznał LGD „Siedlisko” ponad 305 tys. zł.
I tutaj ważne zastrzeżenie - nie jest to część puli 10,6 mln zł przeznaczonej na „Inteligentną Wieś”.
To odrębne środki w ramach programu LEADER, przeznaczone na lokalne inicjatywy. Według informacji przedstawionej przez INNPoland pieniądze mają zostać wykorzystane na spotkania międzypokoleniowe, sprzęt dla zespołów folklorystycznych oraz opracowania historyczne.
Dla mieszkańców powiatu oznacza to więc dwie różne możliwości wsparcia.
Jedna dotyczy dużych inwestycji samorządowych w ramach „Inteligentnej Wsi”, druga - lokalnych przedsięwzięć realizowanych za pośrednictwem LGD.
„Siedlisko” ma już doświadczenie w pozyskiwaniu pieniędzy
Nie jest to zresztą pierwsza sytuacja, w której LGD „Siedlisko” pomaga kierować środki na rozwój lokalnych społeczności.
Stowarzyszenie działa od 2008 roku i skupia przedstawicieli sektora publicznego, społecznego i gospodarczego. Jego obszar obejmuje cztery gminy powiatu kolbuszowskiego.
W poprzednich latach za pośrednictwem „Siedliska” dofinansowywano m.in. projekty przedsiębiorców, samorządów, instytucji kultury, parafii i organizacji społecznych.
To właśnie takie lokalne organizacje mogą być ważnym elementem rozwoju obszarów wiejskich - znają lokalne potrzeby i pomagają przekładać je na konkretne projekty.
Dlaczego to może być ważne dla małych miejscowości?
W dużym mieście wiele usług jest dostępnych niemal na wyciągnięcie ręki.
Na wsi sytuacja wygląda inaczej.
Mieszkaniec niewielkiej miejscowości może mieć kilkanaście czy kilkadziesiąt kilometrów do specjalistycznej usługi, urzędu czy większego centrum aktywności.
Dlatego nowoczesna technologia może być szczególnie przydatna właśnie tam.
Jeżeli dzięki cyfryzacji mieszkańcy będą mogli załatwić część spraw szybciej, jeżeli inteligentne rozwiązania pomogą ograniczyć koszty utrzymania infrastruktury albo poprawić bezpieczeństwo, inwestycja zaczyna mieć rzeczywistą wartość.
I właśnie tak należy rozumieć ideę Smart Village.
Nie tylko technologia
Co ciekawe, program nie koncentruje się wyłącznie na komputerach czy internecie.
W oficjalnych założeniach znalazły się również kwestie związane z ochroną środowiska, jakością usług publicznych, zatrudnieniem czy przeciwdziałaniem negatywnym trendom demograficznym.
To oznacza, że dobra „inteligentna wieś” może wyglądać zupełnie inaczej w każdej gminie.
W jednej miejscowości największym problemem może być dostęp do usług.
W innej - rosnące koszty utrzymania infrastruktury.
W jeszcze innej - starzenie się mieszkańców albo brak atrakcyjnej oferty dla młodych.
Program ma właśnie pozwolić samorządom szukać rozwiązań dopasowanych do lokalnej sytuacji.
Co mogłoby powstać w powiecie kolbuszowskim?
Na tym etapie byłoby przedwczesne wskazywanie konkretnych inwestycji, ponieważ nie wiadomo jeszcze, które gminy zdecydują się przygotować wnioski.
Można jednak wskazać obszary, które mogłyby być interesujące:
- Cyfrowe usługi dla mieszkańców - rozwiązania pozwalające łatwiej korzystać z usług samorządowych.
- Inteligentne zarządzanie infrastrukturą - systemy pozwalające monitorować wybrane elementy infrastruktury i szybciej reagować na awarie.
- Ochrona środowiska - technologie pomagające monitorować zużycie wody, energii czy inne parametry związane z funkcjonowaniem infrastruktury.
- Wsparcie seniorów - rozwiązania poprawiające dostęp do usług i ograniczające wykluczenie cyfrowe.
- Bezpieczeństwo - nowoczesne systemy mogące wspierać lokalne służby i mieszkańców.
To jednak przykłady kierunków, a nie lista inwestycji automatycznie kwalifikujących się do programu. Ostateczna ocena będzie należała do instytucji prowadzącej nabór.
Listopad będzie kluczowy
Samorządy mają niewiele czasu na przygotowanie się do naboru.
Zgodnie z aktualnymi informacjami nabór w ramach I.10.10 obszar B „Inteligentna Wieś” ma odbyć się w listopadzie 2026 roku. Wcześniej, 28 września, na stronie serwisu PROW Podkarpackie opublikowano informację o spotkaniu informacyjnym dotyczącym tej interwencji.
Komentarze (0)